• Bel ons 078 - 6 111 040

Nieuws

Home » Nieuws » Ziek van de stress
Stress web

Ziek van de stress

De mens heeft het brein van een vis als het op stress aankomt: hij is niet toegerust op de moderne tijd. Vandaar de toename van burn-outs en depressies; we worden massaal ziek van werkdruk, prikkels en slecht nieuws.  

Sinds de introductie van internet begin jaren 90 is dit reeds aan de kaak gesteld. Nu, decennia later, wordt duidelijk wat de impact is.

Het informatiemoeheidssyndroom 

'Te veel informatie is slecht voor de gezondheid', meldde de Volkskrant in oktober 1996. Volgens onderzoek van Britse psychologen lijden veel managers aan het 'informatiemoeheidssyndroom'. 'Managers raken verstrikt in de stroom aan informatie die zij dagelijks krijgen in het tijdperk van faxen, voicemail, E-mail en het Internet', schreef NRC Handelsblad. Vier van de tien managers noemden hun werkomgeving 'extreem gestrest' en 94 procent geloofde niet dat er verbetering in deze situatie zou komen. 

Tot de symptomen van informatiemoeheid behoorden onder meer verlamming van het analytisch vermogen, angstaanvallen, gebrek aan zelfvertrouwen en de neiging anderen de schuld te geven.

Vijf jaar eerder, in 1991, nog vóór de brede introductie van de e-mail, had de Amerikaanse trendwatcher Faith Popcorn in haar boek The Popcorn Report al gewaarschuwd voor de desastreuze gevolgen van de nieuwe technologie die het leven 'ongelooflijk ingewikkeld en verraderlijk slopend' maakte: 'Waar zijn de kleine, dankbare ogenblikken dat je even moest wachten voor je wist waar je heen moest?' 

Popcorn verzuchtte dat we het nooit eerder zo druk hadden gehad en de dagen nooit zó hadden afgejakkerd, alleen maar om de boel aan kant te krijgen. Ruim een kwart eeuw na Popcorns boek kun je constateren dat de situatie er hopelozer en ernstiger op is geworden.

Kans op een burn-out of depressie neemt toe

Zo kampt inmiddels een op de acht werknemers in Nederland met een burn-out. Het gaat niet alleen om mensen die werk combineren met de zorg voor een gezin, ook een groeiend aantal jongeren heeft last van stress. 

Gejaagdheid is een fenomeen dat in alle levensfasen een rol speelt. De oorzaken hiervan zijn divers; het kan komen doordat mensen veel ballen in de lucht moeten houden en continu verschillende rollen en taken moeten combineren, maar ook door prestatiedruk en keuzestress. Ook flink gestegen is het aantal diagnoses van depressie door huisartsen: het zijn er twee keer zo veel als twintig jaar terug.

Ons stresssysteem schiet tekort

De zoektocht naar de oorzaak van de alarmerende toename van burn-out, overspannenheid en depressie heeft vele verklaringen opgeleverd, maar geen van alle zijn ze afdoende. Om echt te snappen hoe het zit met aandoeningen als burn-out en depressie moet je terug in de tijd. 

Je moet terug naar het begin van het leven op aarde; de evolutie van de hersenen. En nadat de vis zijn intrede had gedaan, zo'n vijfhonderd miljoen jaar geleden, is aan het stress-systeem van levende organismen niet meer zoveel toegevoegd. Bij de zoogdieren, die na de vis op aarde kwamen, werd weliswaar het 'limbisch systeem' in de hersenen verder ontwikkeld, waardoor emoties meer bij de stressrespons konden worden betrokken. En vanaf de primaten kwam er wat meer hersenschors bij en dus een groeiend bewustzijn. Maar in grote lijnen was het stress-systeem een half miljard jaar geleden wel zo'n beetje aangelegd. 

Oftewel: wij mensen gaan onze moderne stressoren te lijf met het instrumentarium van een vis.

In de 21ste eeuw heb je daar weinig aan. Als er een appje binnenkomt van je baas met de vraag of je op zijn kamer wilt komen 'omdat hij een niet zo heel erg leuke mededeling heeft', schiet je met een verhoogde hartslag en een geactiveerd immuunsysteem weinig op. En als je in je bed naar akelige filmpjes op Facebook ligt te kijken evenmin. 

Boze tweets, toeterende automobilisten, eindeloze files: het zijn stressoren waarvan je niet doodbloedt, maar toch veroorzaken ze in het menselijk lichaam nog altijd dezelfde reacties als een brullende leeuw. Zelfs op stressoren die puur psychisch zijn (gaat mijn lief vreemd? Hoe moet ik die nieuwe wasmachine betalen?) reageert het stress-systeem alsof we nog in de oertijd leven. Het zijn reacties waar we niet alleen niks meer aan hebben; ze leveren bijwerkingen zoals hartkloppingen, uitbrekend zweet, buikpijn en andere onaangename gevoelens. 

Kortom: alles wat we omschrijven als 'het stressgevoel'. En dat stressgevoel hebben we steeds vaker, aangezien de moderne wereld een overdosis aan nieuwe stressoren met zich meebrengt. Naarmate onze omgeving kunstmatiger wordt, worden de stressoren bovendien abstracter. Paradoxaal genoeg blijken zelfs dingen die juist zijn bedacht als prettige vrijetijdsbesteding - uitgaan, sporten, de nieuwste series op Netflix bijhouden - stress te kunnen veroorzaken. Ons stresssysteem, ter grootte van een vis, schiet tekort. 

Stress is er altijd al geweest 

Stress heeft de naam iets van deze tijd te zijn, maar niets is minder waar: stress is er altijd geweest en zal er altijd zijn. Het probleem van het woord stress is dat het een containerbegrip is. Maar als we zeggen dat we 'last hebben van stress', bedoelen we eigenlijk dat we last hebben van onze stressresponsen op bepaalde stressveroorzakers, de stressoren.

De grote vraag is natuurlijk: hoe verder? Rond depressies, burn-outklachten en andere stress-gerelateerde aandoeningen is een scala aan hulpmogelijkheden ontwikkeld in de vorm van medicatie, trainingen, therapieën, zelfhulpboeken; hoe beter te ademen, te mediteren, te eten, te bewegen. Stress is een enorme markt geworden.  

Zoektocht op de stressmarkt

Maar hoe vind je je weg op die markt? Het beste antwoord begint met inzicht. Iedereen die last heeft van een burn-out, depressie of andere stress-gerelateerde aandoening, zou zich om te beginnen moeten verdiepen in zijn evolutionaire wordingsgeschiedenis. 

Om vervolgens te concluderen dat het woord 'aandoening' eigenlijk een verkeerd woord is. Hij heeft geen rare aandoening; hij wordt in zijn functioneren belemmerd door stressregulerende rommel van vroeger, net als ieder ander, al wordt niet iedereen er (even) ziek van. 

We moeten anders naar depressie, burn-out en overspannenheid gaan kijken. Dat is moeilijk, want wij mensen zijn gewend te denken vanuit een idee van maakbaarheid. We bedenken van tevoren wat ongeveer het eindresultaat moet worden.

De realiteit is dat er geen pasklare oplossing bestaat voor ons haperende stress-systeem. Het stresssysteem zelf gaat voorlopig niet veranderen. Daarvoor verloopt de evolutie te traag. En de hoeveelheid stressoren waarmee de mens zich omringt zal op korte termijn niet slinken. Hooguit kun je sommige stressoren uitschakelen. Letterlijk, door je mobiel uit te zetten of werk zo te organiseren dat je niet belachelijk vroeg je bed uit hoeft om massaal in de file te gaan staan. Of figuurlijk, door te beseffen dat veel stressoren zijn ingebeeld.

En wat je kunt doen is: beseffen hoe wij geworden zijn wie we zijn. Weten dat je de stijging van depressieachtige gevoelens niet los kunt zien van de explosieve toename van het aantal stressoren waarmee we onszelf hebben opgezadeld. Begrijpen dat alle mensen imperfect zijn. Waarna je mogelijk wat milder naar jezelf en anderen gaat kijken.

Nooit af 

Als Darwins inzichten in de evolutie iets heeft duidelijk gemaakt, is het dat perfectie in de natuur niet bestaat. Zie de mens: hij is tot veel in staat, maar hij is zeker niet ‘af’; hij is permanent in verandering en dus per definitie onvolmaakt. Uiteindelijk zitten we allemaal in hetzelfde, gammele schuitje.

Wie beseft, écht beseft hoe we zijn geworden wie we zijn, heeft de sleutel tot zichzelf in handen. Wil je op zoek naar de sleutel en inzichten? Neem contact op met People in Place via 078 6 111 040 of mail naar info@peopleinplace.nl.

Bronvermelding

Ziek van de Stress, Volkskrant Magazine 4 februari 2017.
Meer lezen? Van big bang tot burn-out. Het grote verhaal over stress door psychiater Witte Hoogendijk en Volkskrant-journalist Wilma de Rek.

Terug naar overzicht

People in Place is actief in de regio: